"Windjammer" is een verzamelnaam voor zeegaande ijzeren en stalen zeilvaartuigen uit de latere periode van de koopvaardij. Een tijdperk dat eindigde met de opkomst van de stoomvaart. Hoewel oorspronkelijk een soort geuzennaam voor grote Barken, wordt de naam tegenwoordig voor veel meer typen vierkantgetuigde en deels langsscheepsgetuigde zeilers gebruikt, maar in de tijd van de houten zeilschepen bestond de verzamelnaam nog niet. In ieder geval niet verwarren met "Jammer", waarmee een oud, in slechte staat verkerend schip wordt aangeduid of met het Engelse "Windjammer" dat als scheldwoord voor een homoseksuele man wordt gebruikt. Eens in de vijf jaar kunnen we bij Sail Amsterdam nog steeds genieten van de Brikken, Brigantijnen, Barken, Barkentijnen, Schoeners en Volschepen. Men spreekt van een Volschip als alle masten (tenminste drie) "vierkantgetuigd" zijn, dus voorzien van ra's. Bij een tweemaster spreekt men echter niet van een Volschip, maar van een Brik en bij een Driemastvolschip meestal van een Fregat. Hieronder de verschillende typen.
Oorspronkelijk in de loop van de 18e eeuw als betrekkelijk klein, snelvarend oorlogsschip gebouwd, later ook als koopvaardijschip. Twee vierkantgetuigde masten, aangevuld met stagzeilen. Achter de grote mast een langsscheepszeil, het brikzeil. De brik werd ook wel barkentijn genoemd.
Een brik met alleen de voorste mast vierkantgetuigd, waardoor men met minder bemanning toe kon. De grote mast is schoener(gaffel)getuigd. De driehoekige stagzeilen aan de steng worden ook wel vliegers genoemd. De naam is afkomstig van een Italiaans roofschip, de bergantin of bargantin, een kleine galei van de Middellandse Zee, maar reeds in de 13e eeuw ook in gebruik bij de Portugezen, Spanjaarden, Turken en Fransen. Deze laatsten spraken van brigantin.
Een snelle langsscheepsgetuigde zeiler van Amerikaanse oorsprong. Bij tweemasters is de achterste mast meestal het hoogst. De naam komt van het gaffeltuig, d.w.z. het zeil hangt aan een schuin omhoog wijzend rondhout, de gaffel.
De driemaster heeft masten van gelijke hoogte, of de middelste is hoger. Vooral op de ruimere koersen is de schoener snel. Bij deze afbeelding worden boven de gaffelzeilen topzeilen gevoerd.
De topzeilschoener voert een of twee razeilen boven het voorste schoenerzeil. Dit zeil, ook wel voorzeil is onderaan de fokkemast bevestigd. Op de afbeelding wordt aan de steng naast het topzeil ook een bovenvlieger gevoerd.
Alleen aan de voorste (fokke)mast razeilen. De andere masten zijn langsscheepsgetuigd. De zeilen van fokkemast naar Elk zeil heeft overigens een eigen benaming.
De Bark is ontworpen als koopvaardijschip, met drie en later ook wel meer masten. Alle masten behalve de achterste zijn vierkantgetuigd. De achterste (bezaansmast) bestaat uit een lange ondermast met bezaan en een verlengstuk, de steng of topmast, waaraan een gaffeltopzeil en kunnen worden gevoerd.
Viermastbark
Voor meer tonnage werden de barken ook wel als vier- en vijfmasters uitgevoerd. Zie voor benamingen in zo'n tuigageplan onderaan de pagina.
Een mengvorm van schoener, bark en brik. Daarom ook wel barkschoener of schoenerbark genoemd. Alleen de fokkemast is vierkant getuigd, de andere twee of meer masten zijn langsscheepsgetuigd. Een tweemastversie werd ook wel barkentijn genoemd, maar was eigenlijk een brik. De barkentijn is rond 1800 ontstaan en aan de tweemaster (beide masten vierkant getuigd) werd later de reeds bestaande naam brigantijn gegeven.
Als alle masten vierkantgetuigd zijn spreekt men van een volschip. De driemaster wordt ook wel Fregat genoemd, maar in oorsprong alleen als het om een oorlogsschip ging. De achterste mast werd wel ontdaan van de ra's en voorzien van een bezaan met gaffeltopzeil. Je kreeg dan een (kruis)bark.
Een volschip kan wel tot zes masten voeren, maar heeft dan een uitgebreide bemanning nodig. De mastnamen bij een viermaster zijn van voor naar achter: fokkemast, grote mast, hoofd- of kruismast en bezaansmast of jagermast.
